Rolniczy Handel Detaliczny ma umożliwić rolnikom prowadzenie produkcji i sprzedaży konsumentom końcowym żywności wyprodukowanej w całości lub w części (minimum 50%) w gospodarstwie z własnej uprawy lub chowu.

RHD sprawia, że łańcuch dostaw zostaje maksymalnie skrócony do relacji rolnik – konsument, bez udziału pośredników. Ten ostatni nie może wykorzystywać zakupionej żywności w ramach działalności przedsiębiorstwa spożywczego. Ustawa obowiązuje od 1 stycznia 2017 i coraz więcej rolników zaczyna decydować się na sprzedaż produktów rolniczego handlu detalicznego choć są także sygnały, że system nie działa jeszcze w pełni sprawnie.

Sprawnie działający system Rolniczego Handlu Detalicznego to szansa na rozwój gospodarstw ekologicznych, zwłaszcza tych mniejszych, bo obowiązują łagodniejsze przepisy niż te dotyczące sprzedaży bezpośredniej, a także MOL(produkcji Marginalnej, Ograniczonej i Lokalnej.

Rolniczy handel detaliczny – zanim zaczniesz

Przed rozpoczęciem produkcji warto zastanowić się nad kilkoma rzeczami.

Trzeba przeanalizować i określić wszystkie możliwe zagrożenia, wynikające z produkcji żywności.

Zaplanować pracę w taki sposób, by wyeliminować i zminimalizować określone zagrożenia (mikrobiologiczne, chemiczne, fizyczne, zmiany organoleptyczne, skażenie radioaktywne, fałszerstwo, dotyczące opakowania lub oznakowania etc.).

A następnie realizować i weryfikować zaplanowane działania pod względem skuteczności eliminacji wszystkich zagrożeń. Trzeba pamiętać, że nie każdy rodzaj żywności, biorąc pod uwagę ryzyko zagrożeń, może być produkowany w warunkach domowych, bo nie każde warunki domowe mogą na to pozwalać.

Rolniczy handel detaliczny – gdzie się zarejestrować?

Gdy już uznamy, że zagrożenia zostały wyeliminowane, trzeba się zarejestrować, bowiem ustawa wprowadziła dla podmiotów prowadzących rolniczy handel detaliczny obowiązek rejestracji:

  1. We właściwym organie Państwowej Inspekcji Sanitarnej (ona sprawuje nadzór nad jakością zdrowotną produktów pochodzenia niezwierzęcego). Rolnik prowadzący RHD żywności pochodzenia roślinnego jest zobowiązany złożyć wniosek o wpis do rejestru zakładów w formie pisemnej, według ściśle określonego wzoru w terminie co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem planowanej działalności.
  2. Produkując żywność pochodzenia zwierzęcego, a także żywność zawierającą jednocześnie środki spożywcze pochodzenia niezwierzęcego oraz zwierzęcego, należy zgłosić się również do Powiatowego Lekarza Weterynarii i uzyskać stosowny numer umożliwiający bezpieczną sprzedaż.
  3. Nadzór nad jakością handlową żywności znajdującej się w rolniczym handlu detalicznym sprawuje IJHARS i u wojewódzkiego inspektora IJHARS właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę zgłaszającego należy również złożyć stosowne zgłoszenie.

Może wymagamy zbyt wiele, ale aż „się prosi” o to, by powołać przysłowiowe „1 okienko” dla Rolniczego Handlu Detalicznego!

Gdy już ma się stosowne zgłoszenia, trzeba spełnić 6 warunków, by nasz handel mógł się odbywać w ramach rolniczego handlu detalicznego. Oto te kryteria:

6 kryteriów uznania działalności za Rolniczy Handel Detaliczny

  1. Obsługa lub przetwarzanie żywności (np. mleka, mięsa, ryb) i jej przechowywanie musi mieć miejsce w punkcie sprzedaży lub z dostawą do konsumenta końcowego.
  2. Musi być to sprzedaż żywności na rzecz konsumenta końcowego – bez udziału pośredników.
  3. Sprzedaż żywności bez udziału pośredników, z wyjątkiem zbywania żywności podczas festynów, wystaw, kiermaszy, targów (wtedy można zatrudnić osobę do sprzedaży, pośrednik zbywa wtedy wyprodukowaną przez niego żywność w ramach RHD – w jaki sposób może być zatrudniona ta osoba mówią przepisy).
  4. Sprzedawana żywność musi pochodzić w całości lub części z własnej uprawy, hodowli lub chowu (w przypadku rolnictwa ekologicznego produkt powinien być 100% bio lub zawierać dodatki dopuszczone w ustawie o rolnictwie ekologicznym).
  5. Sprzedaż żywności odbywa się w ramach limitów, które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
  6. Konieczne jest prowadzenie ewidencji sprzedaży żywności za każdy rok podatkowy zawierającej co najmniej: numer kolejnego wpisu, datę uzyskania przychodu, kwotę przychodu, przychód narastająco od początku roku, rodzaj i ilość sprzedanych produktów. (Ewidencję prowadzi się samodzielnie w zeszycie, ale można korzystać z usług księgowych etc.)

Gdzie produkować żywność w ramach rolniczego handlu detalicznego?

Żywność można wytwarzać m.in. w:

kuchniach i pomieszczeniach przydomowych (pomieszczeniach używanych jako prywatne domy mieszkalne) – tu trzeba pamiętać, że podczas produkcji żywności w warunkach domowych trzeba bezwzględnie wyłączyć kuchnię z użytkowania przez pozostałych członków rodziny i zwierzęta domowe. Przed przystąpieniem do produkcji żywności kuchnia powinna być odpowiednio przygotowana – sprzątnięta i w razie potrzeby zdezynfekowana. Nie należy w tym czasie wykonywać czynności porządkowych, nie związanych z procesem produkcji.

małych przydomowych zakładach,

inkubatorach przetwórstwa lokalnego – zakładach przetwórczych udostępnianych lokalnym rolnikom w celu przetwarzania produktów pierwotnych z ich gospodarstw (tu odpowiedzialność za produkt końcowy ponosi zawsze podmiot, który ten produkt wytworzył, a oba podmioty zarówno prowadzący inkubator jak rolniczy handel detaliczny podlegają nadzorowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej).

Produkując i sprzedając żywność z rolniczego handlu detalicznego trzeba pamiętać, że podlega ona nadzorowi organów (Państwowej Inspekcji Sanitarnej – produkcja roślinna i Inspekcji Weterynaryjnej – produkcja zwierzęca i zawierająca elementy zwierzęce) i obowiązkowi rejestracji (musi być dokumentowana by umożliwić określenie ilości sprzedanej żywności).

Istotne jest, że produkcja żywności w ramach RHD nie wymaga sporządzania projektu technologicznego dla produktów pochodzenia zwierzęcego i żywności złożonej. To duże ułatwienie i udogodnienie, biorąc pod uwagę wcześniejsze przepisy.

Żywność o potencjalnie niskim ryzyku zagrożeń

Do żywności o potencjalnie niskim ryzyku zagrożeń można zaliczyć:

– przetwory owocowe i warzywne poddawane obróbce termicznej, czyli dżemy, konfitury, powidła, musy, soki, syropy, przeciery etc.,

– produkty marynowane z wyłączeniem przetworów z grzybów,

– przetwory zbożowe, m.in. maki, kasze, makarony bez dodatku jaj,

– pieczywo, w tym pieczywo cukiernicze,

– cukierki.

To wykaz produktów, które z powodzeniem można legalnie sprzedawać w ramach rolniczego handlu detalicznego.

Warunki przy produkcji i sprzedaży żywności RHD

Warunki przy produkcji i sprzedaży żywności RHD nie powinny stanowić zagrożenia bezpieczeństwa żywności i wpływać niekorzystnie na ochronę zdrowia publicznego. Powinny spełniać wymagania rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i 852/2004. W przypadku, gdy produkcja odbywa się w kuchni domowej przy wykorzystaniu sprzętu i urządzeń gospodarstwa domowego – obowiązują uproszczone wymagania higieniczne określone w rozporządzeniu (WE) 852/2004 (zał. II, rozdział III). Obowiązuje również zakaz wykorzystania do produkcji mięsa zwierząt kopytnych, które zostało pozyskane z uboju dokonanego poza rzeźnią zatwierdzoną przez powiatowego lekarza weterynarii (np. z uboju w celu produkcji mięsa na użytek własny).

Dokumentacja związana z Dobrą Praktyką Produkcyjną (GMP) i Dobrą Praktyką Higieniczną (GHP) oraz HACCP powinna być proporcjonalna i dostosowana do charakteru i rozmiaru działalności. Powinna zawierać m.in.:

– plan higieny i zapisy dotyczące mycia i dezynfekcji,

– zapisy dotyczące kontroli i przebiegu procesu produkcyjnego,

– receptury,

– informacje dotyczące szkoleń i stanu zdrowia osób pracujących w kontakcie z żywnością,

– ilość i rodzaj surowców z własnych upraw oraz ewidencję produktów zakupionych, wykorzystanych do produkcji danej partii wyrobu końcowego,

– ewidencję żywności zbywanej.

„Wytyczne Dobrej Praktyki Higienicznej i Produkcyjnej przy produkcji żywności niezwierzęcego pochodzenia w warunkach domowych z wykorzystaniem surowców roślinnych z własnych upraw oraz w ramach rolniczego handlu detalicznego” można znaleźć na stronie www.gis.gov.pl w zakładce żywność – informacje dla przedsiębiorcy – poradniki/wytyczne/ulotki: Tutaj link bezpośredni: https://gis.gov.pl/zywnosc/informacje-dla-przedsiebiorcy/poradniki-wytyczne-ulotki

Jak prawidłowo oznaczyć sprzedawane produkty?

W miejscu sprzedaży produktów rolniczego handlu detalicznego trzeba umieścić w sposób czytelny i widoczny dla konsumenta takie informacje jak:

  1. napis „rolniczy handel detaliczny”;
  2. dane obejmujące:

– imię i nazwisko albo nazwę i siedzibę podmiotu prowadzącego RHD

– adres miejsca prowadzenia produkcji tej żywności

– weterynaryjny numer identyfikacji podmiotu prowadzącego rolniczy handel detaliczny, o ile taki numer został nadany (m.in. przy sprzedaży serów farmerskich, wyrobów mięsnych, miodów)

3. Elementy dotyczące oznakowania produktów opakowanych lub bez opakowania trzeba umieścić zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami Parlamentu UE lub Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Szczegółowe informacje dotyczące prawidłowości etykiet RHD znajdują się na stronach IJHARS:

http://www.ijhar-s.gov.pl/pliki/A-pliki-z-glownego-katalogu/ethernet/2017/lipiec/Przyklady%20etykiet%20na%20produkty%20spozywcze.pdf

Na prawidłowej etykiecie nie powinno się sugerować wyjątkowości i zdrowotności produktów. Ale można napisać, że jest to produkt ekologiczny (jeżeli spełnia kryteria 100% BIO). Pamiętać trzeba, że sprzedając przetwory owocowe nie można używać nazw dżem, konfitura, galaretka, marmolada, chyba że zostały spełnione normy zdefiniowane w stosownym rozporządzeniu (MRIRW z dnia 29 lipca 2003 roku). Można stosować nazwy takie jak: „wiśnie w cukrze”, „przetwór agrestowy słodzony”, „mus malinowy”, „przecier jabłkowy” etc. Pamiętać trzeba np., że nie ma młodych ziemniaków, są tylko wczesne. Trzeba prawidłowo oznaczać produkty.

Jeżeli sprzedajesz jaja bezpośrednio konsumentowi finalnemu w miejscu produkcji to nie trzeba klasyfikować ich według jakości i wagi i znakować kodem producenta. Podobnie, gdy posiada się maksymalnie 50 niosek, gdzie średnia produkcja tygodniowa jaj to ok 350szt 50x1x7 i sprzedaj się je bezpośrednio konsumentowi finalnemu na obszarze województwa, na którym prowadzona jest produkcja lub województw sąsiadujących.

Jak prowadzić ewidencję w rolniczym handlu detalicznym?

Rolnik prowadzący rolniczy handel detaliczny ma obowiązek prowadzić i przechowywać dokumentację ilości żywności sprzedanej w danym roku, oddzielnie za każdy rok kalendarzowy.

Dokumentacja powinna zawierać:

  • numer kolejnego wpisu – liczba porządkowa
  • datę sprzedaży żywności
  • rodzaj żywności (nazwa/kategoria)
  • ilość sprzedanej żywności

Podobną dokumentację musi prowadzić pośrednik, prowadzący rolniczy handel detaliczny sprzedający żywność wyprodukowaną przez inny podmiot prowadzący taki handel podczas wystawy, festynu, kiermaszu i po zakończeniu imprezy powinien ją niezwłocznie przekazać podmiotowi, którego żywność sprzedawał.

W wypadku sprzedaży przez pośrednika dokumentacja powinna jeszcze zawierać:

  • miejsce sprzedaży żywności
  • imię, nazwisko oraz adres lub nazwę, siedzibę oraz adres pośrednika, który sprzedawał tą żywność na festynie.

Informacje trzeba wpisywać na bieżąco w dniu sprzedaży żywności, a dokumentację należy przechowywać przez 2 lata, licząc od końca roku kalendarzowego, za który została sporządzona.

Kiedy zapłacić podatek w ramach RHD?

Rolnik jest zwolniony z płacenia podatku dochodowego, gdy prowadzi rolniczy handel detaliczny i kwota jego przychodu ze sprzedaży produktów przetworzonych nie przekroczy 20 tysięcy rocznie w ilościach nieprzekraczających maksymalnych limitów sprzedaży.

Jeżeli zostanie przekroczone 20 tysięcy wtedy rolnik zobowiązany jest zapłacić 2% podatek dochodowy na zasadzie ryczałtu do 20. każdego miesiąca następnego, od momentu naliczenia podatku (podatek za sprzedaż np. we wrześniu wyniesie 100zł, płacimy podatek do 20 października). Limit sprzedaży wynosi 250 tys. euro. (jeżeli kwota 20 tys. zostanie przekroczona np. podczas sprzedaży słoika miodu, to jego sprzedaż będzie już opodatkowana stawką 2%).

Rolnik jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji sprzedaży (nr kolejnego wpisu, data uzyskania przychodu, kwota przychodu, przychód narastająco od początku roku, rodzaj i ilość przetworzonych produktów) odrębnie za każdy rok podatkowy. (Warto prowadzić 2 ewidencje jedną dla stosownego organu m.in. urzędu skarbowego, a drugą, by pozostawała na stałe w gospodarstwie – praktycy rolniczego handlu detalicznego prowadzą zazwyczaj 2 takie same zeszyty z ewidencją).

Sprzedaż żywności powinna być prowadzona wyłącznie w miejscu wytworzenia towaru (gospodarstwo) lub w miejscach przeznaczonych do prowadzenia handlu – targowisko. Trzeba pamiętać, że do sprzedaży niektórych produktów m.in. serów, targowisko powinno być zadaszone.

Trzeba pamiętać, by każdy zakupiony surowiec, ale także ten pochodzący z gospodarstwa powinien być udokumentowany. Dowodem może być wszystko, m.in. skład wytworzonego produktu, bo pokazuje co wykorzystaliśmy np. z gospodarstwa, ale także faktury, rachunki, paragony etc.

Odpowiedzialność za wytworzoną żywność RHD

Odpowiedzialność za wszelką żywność wytworzoną w ramach rolniczego handlu detalicznego zawsze spoczywa na podmiocie wytwarzającym dany produkt. To producent ma obowiązek określenia daty przydatności do spożycia danego towaru. Wszystkie informacje i produkcie powinny być rzeczowe i zrozumiałe dla klienta. Rolnikowi powinno zależeć na wytworzeniu dobrej i bezpiecznej żywności, bo to gwarantuje mu sukces.

 

Jak podkreślają praktycy rolniczego handlu detalicznego pracownicy służb sanitarnych, weterynaryjnych i IJHARS chętnie udzielają wszelkich informacji i pomagają zacząć rolniczy handel detaliczny. Nie jest to, aż tak skomplikowane, a sprawia, że można legalnie sprzedawać swoje gospodarskie produkty.

Magdalena Przybylak-Zdanowicz

Materiał postał w oparciu o informacje uzyskane w trakcie konferencji „Rolniczy Handel Detaliczny ważnym elementem zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich” w KPODR Minikowo.